Waarom peer support

Een gezonde leefstijl kan ziektes voorkomen, klachten verminderen en herstel versnellen, maar voor veel mensen is het een flinke uitdaging om gewoontes te doorbreken en anders gedrag vol te houden. Misschien herken je dat en wil je graag zelfstandig aan de slag, maar weet je niet goed waar je moet beginnen. Of misschien heb je al stappen gezet, maar vind je het lastig om gemotiveerd te blijven.

In beide situaties kan de steun van gelijkgestemden, peer support, het verschil maken. Een ‘community-aanpak’ waarbij mensen met vergelijkbare ervaringen elkaar helpen, wordt al langer succesvol ingezet in onder andere de verslavingszorg en de geestelijke gezondheidszorg. Peer support biedt een unieke vorm van ondersteuning die een zorgverlener, door bijvoorbeeld tijdgebrek of vanuit een professionele rol, vaak niet kan geven.

De essentie: wat is peer support?

Het basisprincipe van peer support is dat mensen met vergelijkbare gezondheidswensen, -vragen en -ervaringen elkaar steunen, motiveren en inspireren. De kern van de aanpak wordt gevormd door gelijkwaardigheid, (h)erkenning en laagdrempeligheid. Er is niet één persoon die leidend is of één vaststaande, juiste methode. Het gaat om de gedeelde reis.

Peer support is krachtig omdat het middel op meerdere niveaus steun kan bieden:

• Emotionele steun Bij peer support is er een luisterend oor en ontstaat het gevoel begrepen te worden. Dat geeft kracht om op moeilijke momenten door te zetten.

• Informatieve steun Bij peer support is er ook sprake van het delen van kennis en ervaringen over de aandoening en de rol van de leefstijl. Daardoor kan je goed geïnformeerde keuzes maken voor je eigen situatie.

• Praktische steun Bij praktische steun gaat het om concrete tips en handvatten, zoals recepten, tips voor bepaalde apps, of het samen voorbereiden van een doktersgesprek.

• Waarderende steun Positieve bekrachtiging stimuleert het zelfvertrouwen en helpt mensen om de draad weer op te pakken mocht het even tegenzitten.

De wetenschappelijke bewijskracht: werkt het echt?

De effectiviteit van peer support wordt ondersteund door wetenschappelijk onderzoek. Meerdere overzichtsstudies (meta-analyses) tonen aan dat peer support gunstig is voor de beheersing van bloedsuikerspiegels en obesitas, en positieve gevolgen heeft voor de buikomvang en fysieke activiteit (Lim, 2021, McEvoy, 2017). Bij mensen met een depressie geeft het zelfs betere resultaten dan standaardzorg en is het even effectief als cognitieve gedragstherapie (Pfeiffer, 2010).

Het is dan ook niet verwonderlijk dat peer support steeds breder wordt omarmd. De Nederlandse Diabetesfederatie spreekt bijvoorbeeld in haar zorgstandaard:
“Contactmomenten met zorgverleners zijn beperkt, terwijl mensen met diabetes elke dag geconfronteerd worden met hun diabetes. Lotgenotencontact en peer-educatie kan veel intensiever plaatsvinden (bijvoorbeeld door online fora of bijeenkomsten), is laagdrempelig en kan daardoor een enorme ondersteuning bieden aan mensen als het gaat om het accepteren en managen van hun diabetes” (NDF, zorgstaandaard)

De bevindingen worden bevestigd in een studie waarin wetenschappers de effecten van de supportgroep Diabetes 2 Doorbreken van Stichting Je Leefstijl als Medicijn onderzochten. De resultaten waren indrukwekkend:

• Deelnemers met diabetes type 2 vielen gemiddeld 8 kg af

• Hun buikomvang nam met 10 cm af

• Hun bloedsuikerwaarden verbeterden significant

• Het effect bleek duurzaam: ook na drie jaar waren de verbeteringen nog aanwezig.

Een publicatie over dit onderzoek door PHD-onderzoeker Daphne Raad van Leyden Academy on Vitality & Ageing samen met onder meer prof. David van Bodegom en prof. Hanno Pijl is in voorbereiding.

De impact: waarom peer support belangrijk is

Naast de klinische uitkomsten heeft peer support een brede impact:

• Op mensen die hun gezondheid willen verbeteren – meer eigen regie. Peer support stimuleert de eigen regie over de gezondheid, wat leidt tot een betere kwaliteit van leven. Dat blijkt ook uit de ervaringen van deelnemers zelf: onderzoek onder de achterban van onder andere het Longfonds en Stichting Je Leefstijl als Medicijn toont aan dat 80 tot 94 procent van de deelnemers het gevoel heeft meer te bereiken binnen de groep dan ze alleen zouden kunnen (Coalitie Leefstijl in de Zorg, 2025).

• Op zorgprofessionals – werkdrukvermindering. Voor zorgprofessionals kan peer support de vraag naar laagcomplexe zorg verminderen en daarmee de werkdruk verlagen. Als een patiënt meer eigen regie ervaart kan dat leiden tot betere leefstijlgesprekken in de spreekkamer, en meer voldoening in het werk van de zorgverlener.

• Op de maatschappij – financiële impact. De maatschappelijke waarde is in geld uit te drukken. Onderzoek toont aan dat elke euro geïnvesteerd in contact van patiënten met gelijkgestemden de maatschappij € 4,50 oplevert (Involve, 2024).

Vormen en toegankelijkheid: voor ieder wat wils

Een van de krachten van peer support is de diversiteit in het aanbod. Er is voor praktisch iedereen een passende vorm te vinden. Denk aan online gemeenschappen zoals die van Stichting Je Leefstijl als Medicijn, lokale initiatieven in buurthuizen zoals Het Suikerhuis, of georganiseerde wandelgroepen door Bas van de Goor Foundation.

De vorm varieert van 1-op-1-contact tot groepen, online of fysiek, en met of zonder professionele begeleiding. De effectiviteit hangt uiteindelijk niet af van de vorm, maar van de mate waarin deze aansluit bij de behoefte, vaardigheden en leerstijl van de persoon. Een gevoel van herkenning, veiligheid en verbondenheid is daarbij de sleutel tot succes.

Wat is jouw volgende stap?

Je hebt nu gelezen hoe krachtig ondersteuning van anderen kan zijn. Nu is de keuze aan jou. Wat past het beste bij jou op dit moment?

1. Ik wil eerst zelfstandig aan de slag

Voel je je gemotiveerd om zelf de eerste stappen te zetten? Dat is een geweldig begin! Er zijn veel hulpmiddelen die je op weg kunnen helpen. Een goed startpunt is het verkennen van een gestructureerde aanpak.

2. Ik wil de kracht van een groep ervaren

Ben je overtuigd van de meerwaarde van peer support en wil je samen met anderen aan je doelen werken? Stichting Je Leefstijl als Medicijn biedt verschillende online mogelijkheden waar je de steun vindt die bij jou past.

Zo kun je kiezen voor de Leefstijl Community, een veilige omgeving met gestructureerde programma’s en actieve clubs. Of sluit je aan bij een van de gratis, gespecialiseerde supportgroepen op Facebook, waar je direct herkenning vindt bij duizenden anderen met dezelfde aandoening. De sleutel tot succes is het vinden van de vorm die aansluit bij jouw behoefte, waarbij je een gevoel van herkenning, veiligheid en verbondenheid ervaart.