Leefstijl en obesitas: zeven vragen aan Tineke Bakker

In het buurthuis van Bovenkarspel organiseert Tineke elke week bijeenkomsten voor buurtgenoten die willen werken aan een gezondere leefstijl. Met laagdrempelige activiteiten zoals kookworkshops, wandelingen door de wijk of supermarktsafari’s laat ze zien dat kleine, haalbare stappen kunnen leiden tot grote gezondheidswinst.
In 2023 nam Tineke het initiatief voor Gezond Westfriesland. “We begonnen met nul euro budget en een paar goede ideeën,” vertelt ze lachend. “In het lokale buurthuis kreeg ik een ruimte en ik mocht de koffie gebruiken. Verder deden we het gewoon samen. Als je iets met liefde doet, groeit het vanzelf uit tot een succes.”
Voor het initiatief zocht Tineke samenwerking met 2Diabeat, een organisatie met veel expertise in leefstijlinterventies op wijkniveau. Door de praktische en laagdrempelige aanpak van Gezond Westfriesland raakt het initiatief stevig wordt verankerd in de buurt: het wordt breed gedragen door de mensen zelf.

Wie is Tineke Bakker?

Ik ben 67 jaar, en woon in Stede Broec in West-Friesland, het gebied tussen Hoorn, Medemblik en Enkhuizen. Ik ben moeder van drie kinderen en oma van zes kleinkinderen. Jarenlang werkte ik als vrijwilliger bij Humanitas en begeleidde ik mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Wat mij daarbij opviel, was dat deze mensen niet alleen sociale problemen hadden, maar vaak ook ongezond leefden en daardoor weinig energie hadden.
Tijdens de coronaperiode besloten mijn man en ik onze leefstijl te veranderen. We hadden allebei overgewicht. Dat bleek verrassend eenvoudig en effectief. Ik dacht toen: als dit voor ons kan, waarom dan niet ook voor mensen met een lager opleidingsniveau?
Die gedachte liet me niet los. Daarom ben ik zelf met een laagdrempelig leefstijlprogramma begonnen. Geïnspireerd door het concept van GezondDorp ben ik samen met buurtgenoten aan de slag gegaan – stap voor stap, dicht bij huis, en met aandacht voor wat wél mogelijk is.”

Hoe ben je bij Stichting Je Leefstijl Als Medicijn terechtgekomen?

Ik had een hoge bloeddruk en kreeg daarvoor medicatie. Na drie maanden dacht ik dat het over zou zijn, maar tot mijn verbazing hoorde ik van de praktijkondersteuner dat je er niet van af komt. Nooit meer! Verdere uitleg kreeg ik niet. Toen ben ik gaan zoeken en kwam zo bij Stichting Je Leefstijl Als Medicijn terecht. Ik verloor dankzij een leefstijlprogramma van de Stichting 14 kilo en stabiliseerde zo mijn bloeddruk. Ook mijn man raakte dankzij het programma 20 kilo kwijt; hij wist zijn diabetes type 2 om te keren.”

Wat doe je bij Stichting Je Leefstijl Als Medicijn?

Ik organiseer bijeenkomsten voor buurtgenoten die willen werken aan een gezondere leefstijl. We koken samen, bezoeken lokale telers die hun groenten vaak kosteloos beschikbaar stellen en nodigen soms professionals uit, zoals een diëtist, om uitleg te geven. Wekelijks doen hier zo’n twaalf tot vijftien mensen aan mee. Soms geef ik een workshop. Die is heel praktisch en eenvoudig: zo had ik laatst drie mandjes met smiley poppetjes gemaakt en had verschillende voedselproducten uitgestald. De deelnemers moesten de voeding vervolgens in de juiste mandjes sorteren. Zo ontdekten ze samen wat goede voeding is en wat alleen maar vulling is.
Nieuwe deelnemers vullen het ‘spinnenweb’ in. Dat maakt hun zwakke plekken zichtbaar: of er verbetering mogelijk is op het gebied van slaap, voeding of sociale contacten. Zo ontstaat een persoonlijke begeleidingsvraag. Het is heel bijzonder hoe deelnemers elkaar steeds meer gaan ondersteunen. Vanuit hun eigen intrinsieke motivatie werken zij samen aan een gezondere leefstijl. De aanpak is geïnspireerd op GezondDorp Leende. Zo werken we ook met de de 4G’s. De bijeenkomsten gaan over Gezondheid, het is altijd Gezellig en Gemoedelijk en we doen het Gezamenlijk. Inmiddels kan ik voor deze activiteiten gebruikmaken van een IZA-budget: een kleine, maar belangrijke, kortlopende subsidie die dit werk mogelijk maakt.”

Waarin ligt de waarde van supportgroepen?

“Supportgroepen zijn cruciaal. Mensen komen wekelijks samen, gaan samen gezond koken en eten, en moedigen elkaar ook aan om vaker te bewegen. Zo zetten ze samen kleine stappen richting een betere leefstijl. Het gaat om doen, niet om theorie. Het boekje ‘Eet je beter’ helpt enorm. Hierin wordt met foto’s uitgelegd wat gezonde voeding is en wat minder. Het is laagdrempelig, betaalbaar en geschikt voor iedereen. De supportgroepen helpen niet alleen bij een betere gezondheid, maar zorgen ook voor een gevoel van verbondenheid.”

Waarin ligt de waarde van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn?

De Stichting biedt een enorme bron van kennis, inspiratie en support, voor zowel deelnemers van supportgroepen als voor de vrijwilligers. Ze wisselen onderling veel kennis en ervaringen uit. Dat werkt motiverend. Onlangs hield Wim Tilburgs hier, in Bovenkarspel, een lezing. Dat was voor velen een hoogtepunt. Zijn verhaal als ervaringsdeskundige was bijzonder inspirerend en maakte veel los bij de aanwezigen.”

Hoe zie jij de ontwikkeling van de leefstijlgeneeskunde in de nabije toekomst?

Ik denk dat het steeds belangrijker wordt om mensen bewust te maken van de kracht van leefstijlgeneeskunde. Leefstijl heeft grote invloed op hoe je je voelt en functioneert. Met gerichte leefstijlveranderingen kun je ziekten verminderen en in sommige gevallen zelfs voorkomen. Die bewustwording is essentieel voor de toekomst.”

Als jij minister van VWS was, welke maatregelen zou je nemen om de zorg te verbeteren?

Ik zou structureel investeren in preventie en voorlichting. Daarnaast zou ik supermarkten actiever betrekken. De huidige voedselverpakkingen zijn vaak misleidend. Zelfs hoogopgeleiden vinden het lastig om etiketten goed te begrijpen; voor mensen met een lager taal- of opleidingsniveau is dat vrijwel ondoenlijk. Transparantie en eenvoud zijn essentieel.”

Tineke Bakker over het leefstijlroer

Dit zijn de gezondheidstips van Tineke op het gebied van de verschillende leefstijlpijlers.

Voeding

“Ik raad het boekje Eet je beter van harte aan. Hierin je een uitstekende basis voor een gezonde leefstijl. Het is betaalbaar (ongeveer €1,50 per stuk) en daarmee laagdrempelig; als iemand het niet kan betalen, zorg ik ervoor dat diegene het alsnog krijgt. Het boekje is mede ontwikkeld door Els van Beek, die werkt in een sociaal kwetsbare wijk met veel verschillende nationaliteiten.”

Gezonde voeding is niet duurder dan ongezonde voeding, het vraagt vooral andere keuzes. In onze regio is bovendien veel verse en gezonde voeding verkrijgbaar bij kraampjes langs de weg. In stedelijke gebieden kun je aan het eind van de dag vaak terecht op de markt. Het boekje is mede ontwikkeld door Els van Beek, die werkt in een sociaal kwetsbare wijk met veel verschillende nationaliteiten.”

Beweging

“Begin eenvoudig: ga wandelen en doe enkele lichte krachtoefeningen. Niet iedereen kan of wil naar een sportschool, maar bewegen kan ook thuis, bijvoorbeeld met Nederland in Beweging. Ga in ieder geval dagelijks naar buiten. Dat is goed voor de aanmaak van vitamine D, sociale contacten én je algehele beweging.”

Ontspanning

“Ik organiseer regelmatig workshops over ademhaling en slaap. De belangstelling daarvoor is groot. Ik kondig ze aan via huis-aan-huisbladen en sociale media; de lokale sportschool helpt met delen. De professionals die deze workshops geven, doen dat belangeloos. Ze hoeven slechts een uur van hun tijd te investeren. Dat zegt veel over hun betrokkenheid en liefde voor het vak. Professionals melden zich zelfs spontaan aan. Zo hebben we hier een leefstijlapotheker: hoe beter zij haar werk doet, hoe minder medicijnen ze hoeft te verstrekken. Toch zet zij zich hier volledig voor in. Zij is geschoold door onder anderen cardioloog Remco Kuijpers en Wim Tilburgs; ze delen dezelfde missie.”

Middelengebruik (roken, alcohol, drugs)

“Ook hierover heb ik workshops georganiseerd, onder andere samen met de Brijder Stichting. Het blijkt lastig om mensen met een verslaving zelf te bereiken; vaak komen juist de niet-gebruikers. Mensen die medicijnen gebruiken zijn daarentegen wél beter te bereiken. Huisartsen spelen hierin een sleutelrol, omdat zij deze doelgroep regelmatig zien. Net als Hanno Pijl bepleit, is het belangrijk dat zij het gesprek over leefstijlverandering al aangaan vóórdat medicatie wordt voorgeschreven, en pas medicijnen inzetten wanneer dat echt nodig is. Minder of geen medicatie leidt op de lange termijn vaak tot een gezonder en prettiger leven; bovendien kan medicatie sommige aandoeningen onbedoeld in stand houden.”

Verbinding en zingeving

“We hebben onder andere een interactieve workshop over zingeving gehad, verzorgd door het Leger des Heils. Daarnaast beginnen we iedere bijeenkomst met aandacht voor elkaar: hoe gaat het met je? Dat moment van luisteren en delen is voor veel mensen al helend. Een oplossing hoeft niet direct, soms is gehoord worden al genoeg. Het eerste half uur staat in het teken van verbinding en gezelligheid. Daarna volgt de workshop, die ongeveer een uur duurt. We sluiten af met napraten en opruimen, waarbij vaak nog persoonlijke vragen worden gesteld.”

Tot slot

Sinds mijn man en ik 20 en 14 kilo zijn afgevallen, voelen we ons fitter, gezonder en gelukkiger. Dat gevoel gunnen we iedereen. Dit is mijn motivatie om het project Samen op weg naar een Gezond West-Friesland tot een succes te maken.”