2diabeat: samen werken aan een gezondere wijk

Stel je voor: je huisarts vertelt dat je diabetes type 2 hebt. Of een verhoogd risico. Je schrikt, maar weet niet waar je moet beginnen. Herkenbaar? Dan is 2diabeat er voor jou en je wijk.

2diabeat is een landelijk programma dat diabetes type 2 aanpakt op de plek waar het begint: in je eigen buurt. Niet met een vingertje, maar met praktische hulp, samen met je buren, je huisarts en je wijkteam. In dit artikel lees je hoe het werkt, wie erachter zitten en hoe jij kunt meedoen.

Wat is 2diabeat?

2diabeat is een initiatief van vijf organisaties: de Nederlandse Diabetes Federatie, het Diabetes Fonds, Diabetesvereniging Nederland, VitaValley en BeBright. Samen brengen zij bewoners, zorgverleners en lokale organisaties bij elkaar. Het doel? Diabetes type 2 voorkomen en terugdringen in wijken waar het risico het grootst is.

Het programma is onderdeel van het Nationaal Preventieakkoord en werd van 2021 tot 2025 gefinancierd door het ministerie van VWS. De naam zegt het al: 2diabeat — diabetes verslaan. Niet alleen met medicijnen, maar vooral met leefstijl: gezonder eten, meer bewegen, beter slapen en meer contact met je buren.

Inmiddels doen meer dan 100 wijken in heel Nederland mee. Van Helmond tot Kampen, van de Schilderswijk tot Veendam.

De wijkaanpak: hoe werkt het?

2diabeat werkt van onderop. Dat betekent: geen plan van bovenaf, maar actie vanuit de wijk zelf. In elke wijk is er een aanjager: iemand die de kar trekt. Dat kan een huisarts zijn, een wijkverpleegkundige, een imam of een bewoner met een missie.

De aanpak draait om vier pijlers:

• Bewustwording — Mensen informeren over hun risico, zonder angst te zaaien.

• Verbinding — Samen optrekken: in groepen, met je buren, je huisarts en je apotheek.

• Versnellers — Concrete activiteiten die het verschil maken (zie hieronder).

• Borging — Zorgen dat de aanpak blijft, ook als het enthousiasme even inzakt.

Het mooie: elke wijk vult het anders in. Wat in Helmond werkt, hoeft niet te passen in Kampen. De basis is hetzelfde, de invulling is lokaal.

De vier wijkversnellers

Binnen 2diabeat zijn er vier bewezen activiteiten die wijken snel op gang helpen:

1. Hartcheckpunt

Een laagdrempelig meetpunt in de wijk, bijvoorbeeld bij de apotheek, het buurthuis of de moskee. Bewoners laten gratis hun bloeddruk, buikomvang en bloedsuiker meten. Zo ontdekken mensen hun risico voordat klachten ontstaan.

2. Groepsconsulten

In plaats van alleen op de bank bij de huisarts, ga je met een groepje wijkbewoners in gesprek. Samen bespreken jullie vragen over voeding, beweging en motivatie. Dat geeft herkenning en steun.

3. Wandeluitdaging

Een simpele stappenchallenge voor de hele wijk. Met een app, een WhatsApp-groep of gewoon een wandelmaatje. Beweging begint met een eerste stap — letterlijk.

4. Buurtbijeenkomsten

Informatieve avonden in het buurthuis of de school. Niet met een droge lezing, maar met kooklessen, proeverijen en ervaringsverhalen. De voedingsavond in Berlicum trok meer dan 100 deelnemers.

De mensen achter 2diabeat

Wat 2diabeat bijzonder maakt, zijn de mensen. Geen afstandelijke beleidsmakers, maar gedreven professionals en bewoners die het verschil willen maken. We stellen ze aan je voor.

Maarten Ploeg — programmadirecteur

Maarten is het hart van 2diabeat. Als programmadirecteur verbindt hij alle wijken, partners en aanjagers. Hij host de 2diabeat podcast waarin hij wijkverhalen deelt. Zijn kracht? Luisteren, verbinden en doorpakken.

"We willen niet over mensen praten, maar met mensen. De wijk weet zelf het best wat nodig is." — Maarten Ploeg

Wim Tilburgs & Saida Tilburgs-Benfatimi — ambassadeur en aanjager

Wim is oprichter van Je Leefstijl Als Medicijn en ambassadeur van 2diabeat. Samen met zijn vrouw Saida richtte hij het Suikershuis op in de Helmondse wijk Binnenstad-Oost: een plek waar bewoners samen koken, bewegen en leren over gezondheid. Saida is als aanjager de spil in de wijk: zij kent de mensen, spreekt de taal en bouwt vertrouwen op.

"Het Suikershuis is van de wijk. Mensen komen niet omdat het moet, maar omdat het fijn is." — Saida Tilburgs-Benfatimi

Prof. Hanno Pijl — wetenschappelijke fundering

Hanno Pijl is hoogleraar Diabetologie aan het LUMC en een van de grondleggers van het leefstijldenken in Nederland. Zijn onderzoek toont aan dat leefstijlinterventies diabetes type 2 kunnen keren. Bij 2diabeat levert hij de wetenschappelijke onderbouwing. Zijn werk met JLAM resulteerde in een publicatie in het British Medical Journal: gemiddeld 7,3 kg gewichtsverlies en verbeterde bloedsuikerwaarden.

Dr. Iris de Vries — huisarts en voorzitter Vereniging Arts en Leefstijl

Iris is huisarts en voorzitter van de Vereniging Arts en Leefstijl. Zij zet zich in om leefstijlgeneeskunde onderdeel te maken van de reguliere zorg. Bij 2diabeat denkt ze mee over de rol van huisartsen: hoe bespreek je leefstijl in 10 minuten? Haar antwoord: groepsconsulten en samenwerking in de wijk.

Monique Stam — huisarts Wijdemeren

Monique is huisarts in Wijdemeren en initiator van Gezond Wijdemeren. Zij liet een Social Return on Investment (SROI)-analyse uitvoeren op haar wijkaanpak. Het resultaat: elke geïnvesteerde euro levert EUR 4,10 op aan gezondheidswinst en bespaarde zorgkosten. Dat cijfer overtuigt ook gemeenten en zorgverzekeraars.

"De SROI laat zien wat we allemaal al voelen: preventie loont. Niet alleen voor de patiënt, maar voor de hele gemeenschap." — Monique Stam

Esther Leushuis — huisarts Wijdemeren

Esther is collega-huisarts van Monique in Wijdemeren. Samen bouwen zij aan bottom-up preventie: niet wachten tot mensen ziek worden, maar proactief bewoners uitnodigen voor groepsconsulten en beweegactiviteiten. Esther focust op de verbinding tussen huisartspraktijk en buurtwerk.

Jerona Joor — aanjager Ede

Jerona kent het verschil tussen theorie en praktijk uit eigen ervaring. Na een persoonlijke strijd met haar gezondheid besloot zij haar wijk te helpen. Als aanjager in Ede organiseert zij wandelgroepen, kookworkshops en buurtbijeenkomsten. Haar motto: als het voor mij kan, kan het voor iedereen.

Feroz Hansildaar — hoofdimam en aanjager Schilderswijk

Feroz is hoofdimam in de Schilderswijk in Den Haag en heeft meer dan 20 jaar ervaring in de verslavingszorg. Hij bereikt mensen die normaal niet bij de huisarts komen. Via de moskee organiseert hij Hartcheckpunten en gezondheidsavonden. Zijn aanpak laat zien dat geloof en gezondheid hand in hand gaan.

"Gezondheid is een geschenk. Het is onze plicht om er goed voor te zorgen. Dat begint met bewustwording." — Feroz Hansildaar

Wout Peters — ambulanceverpleegkundige en wijkadviseur Veendam

Wout ziet dagelijks de gevolgen van een ongezonde leefstijl in zijn ambulance. In Veendam zet hij zich in als wijkadviseur: hij brengt hulpverleners, wijkwerkers en bewoners samen. Zijn ervaring op straat maakt hem geloofwaardig. Mensen luisteren, omdat hij weet waar hij het over heeft.

Erwin Frunt — aanjager Berlicum

Erwin is de aanjager in Berlicum en organiseerde daar een voedingsavond die meer dan 100 deelnemers trok. Zijn recept? Lokale samenwerking met de supermarkt, de sportvereniging en het buurthuis. Erwin laat zien dat een kleine kern groot kan denken.

Herma Pol — aanjager Kampen

Herma verbindt in Kampen de werelden van zorg en wijk. Als aanjager bouwt zij bruggen tussen huisartsenpraktijken, welzijnswerk en actieve bewoners. Haar focus: duurzame verandering, niet alleen een eenmalig project.

Pieter Hilhorst — essayist en denker

Pieter Hilhorst is essayist en auteur van Sociaal Vitaal. Hij denkt mee over de bredere maatschappelijke impact van wijkinitiatieven. Zijn inzicht: gezondheid is niet alleen een individuele keuze, maar ook een kwestie van je omgeving. Als je straat vol snackbars zit, is "gezonder leven" een stuk moeilijker.

"Gezondheid is een teamsport. Je kunt pas echt gezonder leven als je omgeving meedoet." — Pieter Hilhorst

Impact en resultaten

Werkt het? Ja. De cijfers spreken voor zich:

• SROI van EUR 4,10 per geïnvesteerde euro (Gezond Wijdemeren).

• 100+ wijken in heel Nederland doen mee.

• Meetbare gezondheidswinst: deelnemers bewegen meer, eten gezonder en voelen zich beter.

• Maatschappelijke besparing: minder huisartsbezoeken, minder medicijngebruik, minder ziekenhuisopnames.

Het LUMC-onderzoek in samenwerking met JLAM laat zien dat leefstijlinterventies werken: gemiddeld 7,3 kg gewichtsverlies, 9 cm minder buikomvang en aanzienlijk verbeterde bloedsuikerwaarden. Dit zijn geen loze beloftes, maar gepubliceerde wetenschappelijke resultaten.

De toolbox en supportkit

Op de 2diabeat tools-pagina vind je twee pakketten met alles wat je nodig hebt:

Supportkit: starten in je wijk

De supportkit helpt je op weg als nieuwe aanjager. Je vindt er:

• Tips om je lokale netwerk te versterken.

• Een handleiding om aan de slag te gaan in de wijk.

• Advies over het betrekken van bewoners.

• Uitleg over de rol van de aanjager.

• Financieringsmogelijkheden en communicatietips.

Toolbox: interventies en hulpmiddelen

De toolbox bevat erkende leefstijlinterventies, apps en materialen. Alles is ingedeeld op thema:

• Beweging — Bijvoorbeeld de Ommetje-app en wandelgroepen.

• Voeding — Brochures, kookworkshops en voedingsinterventies.

• Ontspanning en slaap — Animaties over stress en ontspanning.

• Mentale gezondheid — Onder andere de advieslijn Mentaal Vitaal.

Daarnaast biedt de toolbox gesprekshulpmiddelen, diabetesrisicotesten en een overzicht van Gecombineerde Leefstijl Interventies (GLI). Aanjagers hebben ook toegang tot een gesloten WhatsApp-groep om ervaringen uit te wisselen.

Publicaties en onderzoek

De afgelopen jaren zijn er meerdere publicaties verschenen over de 2diabeat-aanpak:

• Lessen uit 100 wijken — De praktijkervaringen uit meer dan 100 wijken gebundeld.

• Zeven lessen om lokale preventie-infrastructuren te versterken — Publicatie door BeBright met concrete aanbevelingen voor gemeenten en zorgpartijen.

• Samen leefstijlverandering in de wijk stimuleren — Wetenschappelijk artikel door Ploeg, Moeradi & Jacz-Kruithof in het Nederlands Tijdschrift voor Leefstijlgeneeskunde (2024).

• Meer kwaliteit van leven door wijkgerichte aanpak 2diabeat — Publicatie in het Nederlands Tijdschrift voor Diabetologie (2024).

• 2diabeat onderzoeksopzet TNO — Onderzoeksopzet voor de effectevaluatie van het programma (2021).

Meedoen: hoe kun je zelf aan de slag?

Wil je actief worden in jouw wijk? Kijk op de meedoen-pagina of meld je aan voor het webinar "Maak kennis met 2diabeat". Je kunt ook contact opnemen via secretariaat@2diabeat.nl.

Luister ook de 2diabeat podcast voor inspirerende wijkverhalen, of bekijk de verhalen van aanjagers op de website.