Orthopedisch probleem vaak uiting van metabole disfunctie

Na zijn studie tot orthopedisch chirurg was een baan in Nederland moeilijk te vinden en verkaste Wouter van Wijhe met zijn gezin naar België. Drie jaar later, op zoek naar een betere work/life-balans dan in België mogelijk bleek, kwamen de Van Wijhes in Noorwegen uit. Wouter werkte in een klein ziekenhuis tussen de fjorden in Flekkefjord, waar hij nog steeds woont. Om zijn operatievolume op peil te houden werkt hij nu in een ziekenhuis in Levanger, duizend kilometer naar het noorden.

Wouter vliegt dus vaak, en het was dan ook op een vliegveld dat hij met een mede-passagier in gesprek raakte die hem de OERsterk-podcast aanraadde. Zo maakte hij kennis met de leefstijlverhalen van Wim Tilburgs en Hanno Pijl, die voor deze podcast werden geïnterviewd. Wouter: “Wim vertelde over zijn leven voordat hij zijn diabetes type 2 omkeerde. Hoe hij veel te zwaar was, slecht sliep, pijn en depressieve klachten had. Ik realiseerde me dat hij voldeed aan veel criteria van de gemiddelde orthopedische patiënt die ik heb.”

Kwartje

Via de website van Je Leefstijl Als Medicijn beluisterde Wouter vervolgens een podcast waarin internist Yvo Sijpkens het metabool syndroom beschrijft. Toen viel bij hem het kwartje. “Ik was 46 jaar en woog ruim 100 kilo. Ik dacht altijd dat afvallen een kwestie is van meer bewegen en minder eten. Op die manier lukte het me maar niet om gewicht kwijt te raken.”

De rol van insuline en de invloed die koolhydraten hierop, had hij nooit begrepen, zegt Wouter. “Nu realiseer ik me dat ik met een verhoogde koolhydraatinname, en dus een verhoogde inulinespiegel, nooit vet zal verbranden. De twee sluiten elkaar uit. Insuline is het vetopslag-hormoon en dat blokkeert vetverbranding.”

In verhouding hebben koolhydraten een veel groter direct effect op je insulinespiegels dan eiwitten en vetten. Wouter: “Zolang je insulinespiegels hoog zijn, kun je zonder veel succes trainen wat je wilt. Bovendien worden je cellen na verloop van tijd insulineresistent als je maar lang genoeg hoge insulinespiegels hebt gehad. Dat is een direct gevolg van de grote hoeveelheid koolhydraten in ons voedsel.”

10 kilo afgevallen

Wouter ging meteen aan de slag en reduceerde zijn koolhydraatinname tot minder dan 50 gram per dag. Drie maanden later was hij 10 kilo afgevallen. “Ik had geen honger, had veel meer energie, en mijn zeurende rugpijn was weg. Als ik nu sport, weet ik wat er gebeurt: ik verbrand vet omdat mijn lichaam nog nauwelijks koolhydraten krijgt. Ik voel me tien jaar jonger.”

Chronische ontsteking

Snel nadat Wouter zijn leefstijl veranderde, kwam het besef dat metabole disfunctie ook een grote rol in zijn werk speelt. “Bij het metabole syndroom staat insulineresistentie centraal. Uiteindelijk leidt dat tot chronische verhoogde suiker- en insulinespiegels in het bloed. Pas als de suikerspiegel uit de bocht vliegt, noemen we dat diabetes, maar hetzelfde proces is dan al jaren aan de gang. Er treedt deels een soort versuikering van je weefsels op – zoals Hba1C een versuikering van je Hb weergeeft.”

Advanced Glycemic end Products of AGES die bij het metabool syndroom in verhoogde aantallen in je lichaam aanwezig zijn, hebben een direct effect op je spier en peesweefsels, aldus Wouter. De structuur (of collageen matrix) verandert erdoor, en wordt stijver en gevoeliger voor scheuren.

Opeens zag hij zijn patiënten met schouder-, elleboog- en achillespeesklachten met andere ogen. Wouter: “Wat me opviel, was dat deze mensen allemaal tussen de 40 en 70 jaar waren, over het algemeen overgewicht hadden, en chronische peesontstekingen hadden, ogenschijnlijk zonder duidelijke oorzaak.”

Orthopedie en leefstijl

De orthopedische klachten blijken vaak een uiting van metabole disfunctie, aldus Wouter. De patiënten hebben meestal ook andere metabole problemen zoals obesitas, diabetes type 2 of hart- en vaatziekten. “Wat werkelijk aan de hand lijkt, is dat de gewrichtsklachten het resultaat zijn van een chronische inflammatoire reactie in het lichaam, die misschien al decennia aan de gang is, en die met leefstijl samenhangt. Als er dan sprake is van een kleine overbelasting van de gewrichten of pezen, krijgt de patiënt klachten die maar niet weggaan.”

Daarbij moet worden opgemerkt, zegt Wouter, dat de resultaten van de orthopedische chirurgie voor dit soort chronische peesontstekingen vaak tegenvallen. “Veel operaties voor bijvoorbeeld schouder-impingement of tennisellebogen worden al niet meer gedaan omdat gebleken is dat ze weinig zin hebben. Wat overblijft van de behandeling is, vaak een injectie met een steroïde. Of patiënten worden terugverwezen naar de fysiotherapie.” De resultaten van deze behandelingen zullen niet verbeteren, denkt Wouter, zo lang we aan ‘de voorkant’ – bij de ongezonde leefstijl die de metabole problemen in stand houdt – niets doen.

Beste advies

Voor Wouter is ‘een wereld opengegaan’, zegt hij. In Noorwegen heeft een kwart van de mensen boven de 40 het metabool syndroom. “Van de orthopedische patiënten op mijn polikliniek is dat aandeel nog groter.” Met ongeveer een derde van zijn patiënten voert hij nu gesprekken over leefstijl. “Als ze hun problemen écht willen tegengaan, moeten ze zorgen dat de inflammatie in hun lichaam stopt. Ze moeten het mechanisme achter hoge insulinespiegels en insulineresistentie begrijpen. Dat is vaak het beste advies dat ik ze kan meegeven. Ook voor patiënten gaat hiermee een wereld voor ze open; meestal horen ze het voor het eerst.”

Wouter ziet sommige ontwikkelingen in de zorg met lede ogen aan. “Als eerste tekenen van metabole disfunctie zien we vaak een verhoogde bloeddruk. Dan komen we met bloeddrukverlagers om de symptomen te dempen. De onderliggende problemen worden er niet mee aangepakt, daardoor verergert de disfunctie uiteindelijk en krijgen we te maken met diabetes of een hart- of herseninfarct. Of gaan gepaard met gewrichtsklachten.”

Onderzoek

Laten we beginnen om een eenvoudige studie te doen naar de samenhang van orthopedische klachten en metabole disfunctie, stelt Wouter voor. Zo’n onderzoek is niet moeilijk uit te voeren. “Ik denk dat we zullen constateren dat een aanzienlijk percentage van de orthopedische patiënten voldoet aan de criteria van het metabool syndroom. Zolang zij metabool ziek zijn, zullen ze klachten houden. Een deel van deze klachten kan waarschijnlijk helemaal verdwijnen door aanpassingen in leefstijl.”

Het onderzoek kan helpen bij de voorlichting aan orthopeden en huisartsen. Wouter: “Waarschijnlijk hoort de helft van de patiënten die nu bij de orthopedie terechtkomt daar niet thuis. Voor de meeste orthopeden is dit echter nog een volkomen nieuw onderwerp.”