Als huisarts met leefstijlgeneeskunde meer bereiken, met meer werkplezier 

Definitie leefstijlgeneeskunde

Leefstijlgeneeskunde is de wetenschappelijk onderbouwde toepassing van preventieve en therapeutische leefstijlveranderingen in de gezondheidszorg. Het is geen apart medisch specialisme, maar de basis voor medisch handelen in niet-acute situaties.

Bron: Handboek leefstijlgeneeskunde, 2020

Als huisarts is het frustrerend om te zien dat patiënten met chronische aandoeningen zoals diabetes of hart- en vaatziekten niet genezen. En om te zien dat patiënten goed bedoelde leefstijladviezen rond overgewicht en roken niet opvolgen. Terwijl het ondertussen steeds drukker wordt op de praktijk.

Daphne Uyterlinden was tien jaar huisarts toen zij er genoeg van had om patiënten op de gebruikelijke ‘diagnose-medicijn’-manier te behandelen. Ze koos ervoor om zich te verdiepen in de leefstijlgeneeskunde. Die past zij nu toe in vrijwel elk consult, met mooie resultaten, voor haar patiënten en voor haarzelf. In dit interview haar verhaal.

Wat was voor jou de aanleiding om je te verdiepen in de leefstijlgeneeskunde?

“Ik was al tien jaar huisarts. Het werd steeds drukker. Ik zag elke 10 minuten een patiënt. Maar ik kwam niet verder. Veel mensen werden niet beter, ondanks de medicijnen die ik voorschreef en de oplossingen die ik aandroeg. Ook kreeg ik steeds vaker de vraag wat mensen zelf konden doen met bijvoorbeeld hun dieet. Op die vragen had ik geen antwoord.

Daarnaast raakte ik zelf ook uitgeput. Ik moest het hele weekend bijkomen van mijn werkweek. Op deze manier doorgaan, kon ik niet volhouden.

De druppel die bij mij de emmer deed overlopen was de vorige NHG-standaard cardiovasculair risicomanagement (CVRM). In die standaard werd aanbevolen om het LDL-cholesterol niveau van patiënten nog verder te verlagen met medicijnen. Niet meer tot onder de 2,6 mmol/l, maar zelfs tot onder de 1,8 mmol/l.

Ik zag de bijwerkingen van de medicijnen en het gebrek aan effect ervan. En ik dacht: ‘Het klopt niet’.”

Wat ben je toen gaan doen?

“Ik ben me gaan verdiepen in medisch onderzoek. Ik ben de fysiologie van chronische ziekten gaan uitzoeken, en stuitte op de cruciale rol van insuline. Insuline heeft verschillende functies in het lichaam en insulineresistentie is betrokken bij heel veel chronische aandoeningen. De oplossing ligt daarbij grotendeels in de voeding, met name in het beperken van de hoeveelheid (ultrabewerkte) koolhydraten. Ook het beperken van het aantal eetmomenten speelt hierbij een belangrijke rol.

Om mezelf verder te bekwamen ben ik een opleiding tot leefstijlcoach gaan doen bij de Academie coaching en leefstijl. Die biedt een verkorte opleiding voor artsen die één jaar duurt. Ik zat daar samen met veel inspirerende collega’s. De opleiding heeft mij veel geleerd voor het coachen van patiënten. Daarnaast heb ik door het lezen van boeken en het luisteren naar podcasts mijzelf verder verdiept in de fysiologie en onderbouwing van leefstijladviezen.

De opleiding begint bovendien met ‘coach jezelf’. Dat heeft mij zelf ook veel gezondheidswinst opgeleverd. Mijn ochtendritueel bestaat elke dag uit yoga, koud douchen en een korte wandeling met de hond. Daardoor begin ik de dag rustig en ontspannen. Een van mijn hobby’s is klarinet spelen in een orkest. Dat kwam altijd op de laatste plek. Het gebeurde heel vaak dat ik niet naar de repetitie ging, omdat ik andere dingen te doen had of moe was. Nu is deze avond heilig. De dinsdagavond heb ik gereserveerd voor de repetitie. Ik heb ook een vast moment in de week ingepland waarop ik met mijn man ga sporten. In de weekends gaan we vaak met de camper de natuur in.”

Staan de patiënten wel voor de leefstijl open?

“Zeker! Ik heb het nu in elk consult over de leefstijl. Ook als mensen bij me komen met vage vermoeidheids- of pijnklachten. Patiënten staan er zeker voor open. Hun reactie hangt wel af van hoe je het gesprek voert. Als je het op de ‘normale’ manier doet werkt het niet: dus niet ‘stop met roken, ‘beweeg meer en eet minder, probeer af te vallen’. Dat heeft geen zin.”

Hoe voer je dan zo’n gesprek?

“Veel meer coachend. Ik laat bijvoorbeeld de patiënten het Leefstijlroer van Arts & Leefstijl invullen, met de vraag: ‘Kruis aan wat al goed gaat’. Daarna praat ik met de patiënten over wat hen is opgevallen en waar zij mee aan de slag willen. Als ze dan iets vinden dat bij hen past, dan geef ik daar uitleg over. Als ze bijvoorbeeld hun voeding willen aanpassen, leg ik met een folder met plaatjes uit hoe insulineresistentie werkt en wat je eraan kan doen.”

Het Leefstijlroer. Bron: Arts en Leefstijl

Doen patiënten er wel iets mee?

“Dat is niet vanzelfsprekend. Ze leggen de oorzaak van hun problemen vaak buiten zichzelf. En komen daardoor niet in beweging. Ik laat in het gesprek daarom vaak de Cirkel van invloed zien en vraag: ‘Wat kun je wel?’.

Cirkel van invloed

Focus op de dingen die je wél positief kunt beïnvloeden.

Pak de controle

Daarbij is de kunst om wat ze gaan doen zo klein mogelijk te maken. En heel concreet. Het heeft geen zin om af te spreken dat ‘iemand gaat proberen meer te bewegen’. Dan gebeurt er niks.

Ik denk met mijn patiënten na over hun tiny habits, kleine dagelijkse routines. Als ze bijvoorbeeld meer willen bewegen spreken we af dat ze elke keer dat ze iets drinken, eerst vijf kniebuigingen maken. Of zich voordat ze naar het toilet gaan vijf keer opdrukken.”

Heb je hier wel tijd voor?

“Ja. Sinds de coronapandemie hebben we meer tijd voor een consult. Geen 10 maar 15 minuten. En dat is genoeg om het zaadje te planten en om kleine, concrete verbeterstappen af te spreken. Zeker als je handige tools zoals het Leefstijlroer en de Cirkel van invloed gebruikt.”

Wat vinden andere huisartsen hiervan?

“Er zijn nog artsen die vinden dat het niet hun taak is om patiënten te helpen met leefstijladvies. Zij proberen het liever met medicijnen. Vaak denken ze: ‘Dat kost te veel tijd’, of: ‘Daar zit de patiënt niet op te wachten’. Gelukkig is er steeds meer aandacht voor de leefstijl in de artsenopleiding, en zijn er ook steeds meer nascholingen over de leefstijl.”

Wat doet het met jouw patiënten?

“Het werkt. De zorggroep maakt regelmatig een rapportage van hoe het zit met de waarden van patiënten met hypertensie en diabetes mellitus type 2. In vergelijking met andere huisartsen in de regio scoren mijn patiënten heel goed, zowel wat betreft bloeddruk, bloedwaarden als gewicht.

Bij twaalf mensen met diabetes in mijn praktijk ben ik medicatie aan het afbouwen. De waardes blijven mooi en dat geeft zowel de patiënten als mij veel voldoening. Daarnaast start ik veel minder vaak met bloeddrukmedicatie, diabetesmedicatie en cholesterolverlagers, omdat we met het aanpassen van de leefstijl al veel winst behalen en de risico’s zodanig verlaagd hebben dat medicatie starten niet nodig is.”

Gaat het niet ten koste van je praktijk?

“Nee hoor. Ik richt mijn spreekuren wat anders in. Soms laat ik mensen in het begin wat vaker terugkomen om bijvoorbeeld het leefstijlroer te bespreken. Later komen ze juist minder vaak terug. Ook laat ik misschien wat vaker prikken ten behoeve van laboratoriumonderzoek, om het cholesterolgehalte, de suiker en de insulinewaarde te bepalen. Het duurt ruim tien jaar om diabetes type 2 te ontwikkelen. Hoe eerder je erachter komt dat dit aan de gang is, hoe eerder je er iets aan kunt doen.”

En wat doet het met je werkplezier?

“Mijn werkplezier is enorm toegenomen. Door de leefstijl op een laagdrempelige manier te bespreken, heb ik een heel ander gesprek. Het gaat over wat mensen wél willen en kunnen. Ze krijgen weer de regie over hun gezondheid. Ook gaat het vaak over zingeving en hobby’s. Je ziet mensen stralen als ze daarover vertellen. Ik heb de meest bijzondere hobby’s voorbij horen komen. Dat geeft kleur aan mijn werkdag.”

Meer lezen: